Niekonstytucyjność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej – co oznaczają najnowsze wyroki Sądu Najwyższego dla emerytów?

W systemie emerytalnym od lat budzi kontrowersje reguła wynikająca z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, na którą powołuję się ZUS obniżając podstawę obliczenia emerytury osobom wcześniej pobierającym świadczenie. Przepis ten szczególnie dotknął ubezpieczonych, którzy przeszli na wcześniejszą emeryturę z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze przed 1 stycznia 2013 r.

Najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz sądów apelacyjnych wskazuje jednoznacznie: stosowanie art. 25 ust. 1b jest niezgodne z Konstytucją i prowadzi do nierównego traktowania ubezpieczonych.

Sąd Najwyższy: pomniejszanie emerytur na podstawie art. 25 ust. 1b – nieprawidłowe

Zagadnienie zgodności art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa oraz zasadą niedyskryminacji stało się przedmiotem analizy w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 23 czerwca 2025 r. (sygn. akt III USKP 137/23) Sąd ten odniósł się do problematyki równego traktowania ubezpieczonych w systemie emerytalnym, wskazując na potrzebę prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy emerytalnej. Wskazał, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Stanowisko to zostało następnie zastosowane przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu (III AUa 1058/25), który oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, realizując tym samym wykładnię przedstawioną przez Sąd Najwyższy.

Kolejne sądy potwierdzają: 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niezgodny z Konstytucją

Istotnym dla ubezpieczonych jest także fakt, iż w ostatnim czasie pojawił się szereg orzeczeń sądów powszechnych potwierdzających naruszenie zasady równości wobec ubezpieczonych. W wyrokach Sądu Apelacyjnego w Gdańsku (III AUa 704/25, III AUa 741/25, III AUa 724/25) podkreślono, iż dla zachowania zgodności z Konstytucją konieczne jest pominięcie stosowania art. 25 ust. 1b.

W orzeczeniach tych wskazano, że dalsze stosowanie przepisu prowadziłoby do tzw. wtórnej niekonstytucyjności, polegającej na utrwalaniu nierówności w obrębie systemu ubezpieczeń społecznych. Sądy zaakcentowały również, iż zgodna z Konstytucją wykładnia ustawy wymaga obliczania świadczeń emerytalnych bez potrąceń wynikających z art. 25 ust. 1b. Wobec czego, emeryci po odwołaniu się od decyzji ZUS przyznającej pomniejszoną emeryturę uzyskali prawo do jej przeliczenia z pominięciem rzeczonego przepisu, dzięki czemu otrzymali świadczenie wyższe nawet o kilka tysięcy złotych.

Tym samym, w świetle aktualnego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz sądów apelacyjnych należy stwierdzić, iż restytucja konstytucyjnego stanu rzeczy wobec osób poszkodowanych działaniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej powinna nastąpić poprzez całkowite pominięcie tego przepisu przy ponownym ustalaniu wysokości emerytur. Jedynie takie działanie pozwala uniknąć naruszenia zasady równości wobec prawa oraz zapewnia spójność systemu ubezpieczeń społecznych z wartościami konstytucyjnymi wyrażonymi w art. 2 i 32 Konstytucji RP oraz art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Obecnie niestety, ubezpieczeni spełniający warunki wyłączenia stosowania niekonstytucyjnego przepisu - art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej – tj. wcześniejsi emeryci, którzy wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyli przed 1 stycznia 2013 roku, dochodzić swych praw mogą wyłącznie przed Sądem.