Emerytura dla nauczycieli bez pomniejszenia po wyroku TK - sprawdź czy ZUS zaniżył świadczenie
Wielu emerytowanych nauczycieli przez lata pobierało tzw. wcześniejszą emeryturę nauczycielską, przyznaną na podstawie Karty Nauczyciela. Gdy później osiągnęli powszechny wiek emerytalny i złożyli wniosek o emeryturę powszechną, ZUS obliczył im świadczenie z zastosowaniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, czyli pomniejszył podstawę emerytury o sumę kwot wcześniej pobranych emerytur.
W praktyce oznaczało to często jedno: emerytura powszechna była niższa od dotychczas wypłacanego świadczenia, a jej wypłata była zawieszana jako mniej korzystna.
Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20, pojawiła się realna możliwość dochodzenia przeliczenia emerytury bez tego pomniejszenia. Trybunał stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, w zakresie dotyczącym osób, które złożyły wniosek o wcześniejsze świadczenie przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji.
Kogo może dotyczyć emerytura nauczycielska bez pomniejszenia po wyroku TK?
Problem może dotyczyć nauczycieli, którzy przeszli na wcześniejszą emeryturę nauczycielską, a następnie po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego otrzymali decyzję ZUS o emeryturze powszechnej pomniejszonej na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. O emeryturę bez pomniejszenia mogą walczyć przede wszystkim nauczyciele, którzy spełniają następujące warunki:
- przeszli na wcześniejszą emeryturę nauczycielską, najczęściej na podstawie art. 88 Karty Nauczyciela;
- wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyli przed 6 czerwca 2012 r. - czyli zanim ogłoszono przepisy wprowadzające późniejsze pomniejszanie emerytur;
- powszechny wiek emerytalny osiągnęli po 1 stycznia 2013 r.;
- ZUS obliczył im emeryturę powszechną z pomniejszeniem, czyli odjął od podstawy obliczenia emerytury sumę pobranych wcześniej świadczeń;
Spełnienie powyższych warunków może stanowić podstawę do żądania od organu rentowego ponownego przeliczenia emerytury bez pomniejszenia jej o kwoty dotychczas pobranych świadczeń, w związku z wyrokiem TK w sprawie SK 140/20.
Co oznacza „emerytura bez pomniejszenia”?
Chodzi o ponowne obliczenie emerytury powszechnej tak, aby ZUS nie odejmował od podstawy obliczenia emerytury sumy wcześniej pobranych emerytur nauczycielskich. W jednej ze spraw prowadzonych przez naszą Kancelarię sąd ustalił, że emerytura liczona z pomniejszeniem wynosiła 5 517,55 zł brutto. Natomiast emerytura liczona „bez pomniejszenia podstawy obliczenia świadczenia o kwotę wcześniej pobranych emerytur” wynosiła 8 258,70 zł i była korzystniejsza od dotychczas wypłacanej aż o 2741,15 zł. To pokazuje, że różnica może wynosić nawet kilka tysięcy złotych miesięcznie.
Sądy uwzględniają odwołania nauczycieli
W orzeczeniach kończących sprawy prowadzone przez naszą kancelarię Sądy zmieniały decyzje ZUS i nakazywały obliczenie emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Co istotne, korzystne rozstrzygnięcia zostały następnie utrzymane przez Sądy Apelacyjne. Sąd Apelacyjny w Lublinie, oddalając jedną z apelacji ZUS, w uzasadnieniu podkreślił, że ZUS jako organ państwa „nie może zasłaniać się faktem nieopublikowania wyroku TK”. To bardzo ważny argument, ponieważ ZUS w wielu sprawach odmawia ponownego przeliczenia emerytury właśnie z powodu braku publikacji wyroku TK w Dzienniku Ustaw.
Czy brak publikacji wyroku TK zamyka drogę do wygranej?
Nie. Między innymi, Sąd Okręgowy w Lublinie wskazał, że brak możliwości wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145a k.p.a. „nie stoi jednak na przeszkodzie”, aby zmienić lub uchylić decyzję ZUS na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej. Sąd Apelacyjny poszedł jeszcze dalej, stwierdzając, że przyjęcie stanowiska ZUS prowadziłoby do „odjęcia obywatelom ochrony prawnej”.
Dlaczego nauczyciele mają mocny argument?
Sedno problemu polega na tym, że wielu nauczycieli przechodziło na wcześniejszą emeryturę w czasie, gdy nie mogli przewidzieć, że w przyszłości ich emerytura powszechna zostanie pomniejszona o pobrane wcześniej świadczenia. Sądy podkreślają, że ubezpieczeni „nie mieli i nie mogli mieć wiedzy”, że ich przyszła emerytura powszechna zostanie pomniejszona, ponieważ art. 25 ust. 1b wszedł w życie dopiero 1 stycznia 2013 r.
To właśnie naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego prawa było jednym z najważniejszych argumentów przemawiających za przeliczeniem świadczenia.
Czy można żądać wyrównania?
Tak, ale zakres wyrównania zależy od konkretnej sprawy: daty wniosku, daty decyzji ZUS, wcześniejszych decyzji i przebiegu postępowania.
W jednej ze spraw Sąd Okręgowy w Siedlcach nie tylko zobowiązał ZUS do obliczenia emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b, ale także ustalił prawo do wypłaty wyrównania jako różnicy między świadczeniem należnym a faktycznie wypłaconym. W innej sprawie sąd ustalił emeryturę z pominięciem art. 25 ust. 1b od dnia 1 sierpnia 2025 r., a wniosek o odsetki przekazał do rozpoznania ZUS.
Dlatego każdą sprawę trzeba ocenić indywidualnie. Czasami możliwe jest samo przeliczenie emerytury na przyszłość, a czasami również dochodzenie wyrównania za okres wcześniejszy.
Co powinien zrobić emerytowany nauczyciel?
Jeżeli jesteś emerytowanym nauczycielem i podejrzewasz, że Twoja emerytura została pomniejszona, warto zgromadzić:
- decyzję o przyznaniu wcześniejszej emerytury nauczycielskiej,
- decyzję o przyznaniu emerytury powszechnej, w której ZUS pomniejszył podstawy obliczenia emerytury,
- informację, kiedy osiągnięto powszechny wiek emerytalny.
Następnie należy rozważyć złożenie wniosku do ZUS o ponowne ustalenie wysokości emerytury, a w razie odmowy, odwołanie do sądu.
Orzeczenia w sprawach prowadzonych przez Naszą Kancelarię
Wyroki pokazują, że emeryci-nauczyciele nie są bez szans w sporze z ZUS. Sądy coraz wyraźniej dostrzegają, że osoby, które przed 6 czerwca 2012 r. zdecydowały się na wcześniejszą emeryturę, nie powinny ponosić negatywnych skutków późniejszej zmiany prawa.
Jeżeli Twoja emerytura powszechna została obliczona z pomniejszeniem o wcześniej pobrane świadczenia, możesz mieć podstawy do żądania ponownego przeliczenia emerytury - bez zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Warto sprawdzić swoją decyzję z ZUS. W wielu przypadkach różnica może oznaczać nie tylko wyższą emeryturę na przyszłość, ale także możliwość dochodzenia wyrównania.
Pobierałaś/eś emeryturę nauczycielską i masz decyzję ZUS z pomniejszeniem emerytury?
Skontaktuj się z nami, prześlij nam decyzję o wcześniejszej emeryturze nauczycielskiej oraz decyzję o emeryturze powszechnej. Sprawdzimy, czy w Twojej sprawie można żądać przeliczenia emerytury bez zastosowania art. 25 ust. 1b. Pomożemy w złożeniu wniosku o ponowne przeliczenie i odwołania od niekorzystnej decyzji organu rentowego.
Najczęściej zadawane pytania i wątpliwości
Czy każdy nauczyciel może żądać emerytury bez pomniejszenia?
Nie. Kluczowe znaczenie ma to, czy i od kiedy nauczyciel pobierał wcześniejszą emeryturę nauczycielską oraz kiedy osiągnął powszechny wiek emerytalny.Czy wyrok TK SK 140/20 dotyczy nauczycieli?
Tak, może mieć znaczenie dla nauczycieli, którzy przed 6 czerwca 2012 r. złożyli wniosek o wcześniejszą emeryturę, a następnie ich emerytura powszechna została pomniejszona przez ZUS.Co oznacza art. 25 ust. 1b dla emerytury nauczyciela?
Przepis ten pozwalał ZUS pomniejszyć podstawę obliczenia emerytury powszechnej o sumę wcześniej pobranych emerytur (emerytury wcześniejszej - nauczycielskiej). W praktyce prowadziło to do zaniżenia emerytury powszechnej.Czy można uzyskać wyrównanie emerytury?
W części spraw tak, ale zależy to od dat wniosków, decyzji ZUS i przebiegu postępowania. Każdą sprawę trzeba ocenić indywidualnie.Co zrobić po odmowie ZUS?
Po odmowie ZUS należy rozważyć odwołanie do sądu. Sądy zmieniają decyzje ZUS i nakazują obliczenie emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b.Czy problem dotyczy nowej emerytury nauczycielskiej (stażowej)?
Nie. Artykuł dotyczy nauczycieli, którzy wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyli przed 6 czerwca 2012 r., a następnie przy ustalaniu emerytury powszechnej ZUS zastosował art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Nowa emerytura nauczycielska obowiązuje dopiero od 2024 r.
Autor: radca prawny Daniel Paul / Kancelaria Radcy Prawnego Daniel Paul & Wspólnicy
Data publikacji: 2026.07.01
Ostatnia aktualizacja: 2026.07.01
Artykuł przygotowano na podstawie spraw prowadzonych przez kancelarię oraz aktualnego orzecznictwa dotyczącego art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.
