Sąd Najwyższy nie... < Strefa Wiedzy < Strona Główna

Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ZUS. Wyrok o przeliczeniu emerytury po TK SK 140/20 pozostał w mocy

Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ZUS

Ważne rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w sprawie ponownego przeliczenia emerytury po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20. Postanowieniem z 21 października 2026 r. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tym samym korzystny dla naszego klienta prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie, dotyczący ustalenia wysokości emerytury bez pomniejszenia jej podstawy o kwoty wcześniej pobranych świadczeń, pozostał niezmieniony.

To pierwsze postanowienie Sądu Najwyższego, które otrzymaliśmy w prowadzonych przez naszą Kancelarię sprawach dotyczących przeliczenia emerytur w związku z wyrokiem TK SK 140/20. W sprawach tych uzyskaliśmy już kilkadziesiąt korzystnych dla naszych klientów wyroków, zarówno prawomocnych, jak i nieprawomocnych, dlatego rozstrzygnięcie to ma dla nas szczególne znaczenie.

Co istotne, Sąd Najwyższy nie ograniczył się w uzasadnieniu do kwestii proceduralnych. Odniósł się również do możliwości pominięcia przez sądy przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, wskazując na istniejące już orzecznictwo dotyczące bezpośredniego stosowania Konstytucji oraz ochrony praw osób pobierających wcześniejsze emerytury.

Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej ZUS - co to oznacza?

W dniu 21 października 2026 r. Sąd Najwyższy, Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznał na posiedzeniu niejawnym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej wniesionej przez ZUS od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 8 października 2025 r. W sentencji postanowienia Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W praktyce oznacza to, że ZUS nie doprowadził do uchylenia korzystnego dla emeryta orzeczenia.

Pozostał więc niezmieniony prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie, który oddalił apelację ZUS od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z 7 maja 2025 r. Na podstawie tego rozstrzygnięcia emerytura naszego klienta została zgodnie z wyrokiem obliczona z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, począwszy od 1 stycznia 2025 r. Należy podkreślić, że Sąd Najwyższy wydał postanowienie o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej, a nie wyrok merytorycznie rozstrzygający skargę. Znaczenie tego postanowienia wynika jednak nie tylko z jego skutku procesowego, lecz także z argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu.

O co toczył się spór? ZUS pomniejszył podstawę obliczenia emerytury o ponad 411 tys. zł

Sprawa dotyczyła emeryta urodzonego w 1951 r., który przez wiele lat pracował w warunkach szczególnych. W kwietniu 2011 r. złożył on wniosek o wcześniejszą emeryturę. ZUS przyznał mu świadczenie na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej, a więc na podstawie przepisów umożliwiających przejście na emeryturę w obniżonym wieku. W listopadzie 2024 r. nasz klient wystąpił z wnioskiem o przyznanie emerytury z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. Decyzją z 13 stycznia 2025 r. ZUS ustalił wysokość tej emerytury na 6 196,12 zł brutto miesięcznie.

Problem polegał jednak na sposobie dokonania obliczenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zastosował art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i pomniejszył podstawę obliczenia emerytury powszechnej o sumę wcześniej pobranych emerytur. W przypadku naszego klienta kwota tego pomniejszenia wyniosła aż 411 502,06 zł. Nie była to kwota miesięcznej obniżki ani należnego wyrównania, lecz suma wcześniejszych świadczeń, którą ZUS odliczył od podstawy służącej do obliczenia emerytury powszechnej.

W konsekwencji świadczenie zostało ustalone na zasadach mniej korzystnych niż te, które wynikałyby z pominięcia art. 25 ust. 1b. W toku sprawy ZUS ponownie ustalał również kapitał początkowy i wysokość świadczenia na podstawie dodatkowej dokumentacji. Dlatego wskazana kwota 6 196,12 zł dotyczy pierwotnej decyzji ze stycznia 2025 r., a nie ostatecznej wysokości świadczenia po wykonaniu wyroku. Po ponownym obliczeniu emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej wysokość świadczenia naszego klienta wyniosła 9 451,10 zł miesięcznie. To wymierny rezultat skutecznego zakwestionowania niekorzystnego sposobu obliczenia emerytury przez ZUS.

Prawie dwa lata sporu z ZUS – od odwołania do Sądu Najwyższego

Droga do korzystnego rozstrzygnięcia była długa. Nasz klient, reprezentowany przez kancelarię, konsekwentnie dochodził prawa do emerytury obliczonej bez niekorzystnego pomniejszenia. Najważniejsze etapy postępowania przedstawiały się następująco:

  • 21 stycznia 2025 r. – wniesienie odwołania od decyzji ZUS z 13 stycznia 2025 r.
  • 7 maja 2025 r. – Sąd Okręgowy w Lublinie zmienił decyzje ZUS i ustalił wysokość emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b, od 1 stycznia 2025 r.
  • 8 października 2025 r. – Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił apelację ZUS.
  • 21 października 2026 r. – Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej ZUS do rozpoznania.

Od wniesienia pierwszego odwołania do wydania postanowienia Sądu Najwyższego upłynął dokładnie rok i dziewięć miesięcy. W tym czasie klient uzyskał korzystne rozstrzygnięcia przed Sądem Okręgowym i Sądem Apelacyjnym, a następnie musiał bronić ich również w postępowaniu kasacyjnym zainicjowanym przez ZUS. Dochodzenie prawa do wyższej emerytury może wymagać konsekwencji, szczególnie gdy organ rentowy kwestionuje możliwość zastosowania standardów konstytucyjnych przy obliczaniu świadczeń.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20 – na czym polega problem z art. 25 ust. 1b?

Podstawowe znaczenie dla sprawy miał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20. Trybunał stwierdził niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie wskazanych w nim wcześniejszych świadczeń przed 6 czerwca 2012 r.

Dlaczego właśnie ta data jest tak ważna?

Dnia 6 czerwca 2012 r. ogłoszono ustawę wprowadzającą mechanizm pomniejszania podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwoty wcześniej pobranych świadczeń. Sam przepis wszedł w życie 1 stycznia 2013 r. Osoby, które zdecydowały się na wcześniejszą emeryturę przed ogłoszeniem tej zmiany, nie mogły w momencie składania wniosku przewidzieć, że w przyszłości ich emerytura powszechna zostanie pomniejszona o wypłacane wcześniej świadczenia. Dotyczyło to między innymi niektórych osób korzystających z wcześniejszych emerytur z tytułu pracy w szczególnych warunkach, emerytur nauczycielskich, kolejowych czy innych świadczeń wymienionych w art. 25 ust. 1b.

Istotą problemu była zatem zmiana zasad obliczania przyszłego świadczenia już po podjęciu przez emeryta decyzji o skorzystaniu z przysługującej mu wcześniejszej emerytury. Takie rozwiązanie mogło naruszać zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także konstytucyjne prawo do zabezpieczenia społecznego.

Czy brak publikacji wyroku TK SK 140/20 w Dzienniku Ustaw uniemożliwia przeliczenie emerytury?

Był to jeden z zasadniczych problemów prawnych występujących w sprawie. Wyrok TK z 4 czerwca 2024 r., SK 140/20, nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Na tę okoliczność ZUS powoływał się, odmawiając uwzględnienia żądania ponownego ustalenia wysokości świadczenia. Organ rentowy argumentował, że brak urzędowej publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego uniemożliwia jego zastosowanie jako podstawy wznowienia postępowania.

Sądy rozpoznające sprawę naszego klienta nie zaakceptowały jednak wniosku, że brak publikacji musi wykluczać możliwość uzyskania emerytury bez pomniejszenia. Sąd Okręgowy w Lublinie wskazał na istotne rozróżnienie pomiędzy formalnym wznowieniem postępowania administracyjnego na podstawie art. 145a k.p.a. a ponownym ustaleniem wysokości emerytury na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej. W ocenie Sądu Okręgowego brak publikacji wyroku TK nie pozwalał na wznowienie postępowania w pierwszym z tych trybów, ale nie zamykał drogi do ponownego ustalenia wysokości emerytury w trybie właściwym dla świadczeń emerytalnych.

Sąd Apelacyjny w Lublinie podzielił korzystną dla ubezpieczonego argumentację, odwołując się również do możliwości tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności prawa. Oznacza ona, że sąd rozpoznający konkretną sprawę może, w określonych sytuacjach, odmówić zastosowania przepisu ustawy, jeżeli jego sprzeczność z Konstytucją jest oczywista. Ma to szczególne znaczenie dla emerytów, którzy spotykają się z odmowami ZUS opartymi na twierdzeniu, że nieopublikowanie wyroku TK SK 140/20 automatycznie wyklucza przeliczenie świadczenia.

Co Sąd Najwyższy napisał w uzasadnieniu postanowienia z 21 października 2026 r.?

Organ rentowy we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej powoływał się na rozbieżności w orzecznictwie dotyczące skutków nieogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw. Sąd Najwyższy uznał jednak, że ZUS nie wykazał w sposób wymagany przez przepisy postępowania kasacyjnego, iż przywołane rozbieżności dotyczyły odpowiednio porównywalnych stanów faktycznych i uzasadniały przyjęcie skargi. Co jednak szczególnie istotne, SN przedstawił również argumentację odnoszącą się do samej możliwości odmowy zastosowania przepisu ustawy sprzecznego z Konstytucją.

Sąd Najwyższy wskazał na możliwość bezpośredniego stosowania Konstytucji

W uzasadnieniu Sąd Najwyższy przypomniał orzecznictwo dopuszczające odmowę zastosowania przez sąd przepisu ustawy w przypadku jego oczywistej sprzeczności z normą konstytucyjną. Odwołał się między innymi do uchwały Sądu Najwyższego z 17 listopada 2022 r., sygn. III PZP 2/21, dotyczącej możliwości odmowy zastosowania normy oczywiście niezgodnej z Konstytucją.

Szczególne znaczenie SN przypisał także wcześniejszemu, prawidłowo opublikowanemu wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r., sygn. P 20/16. Wyrok ten dotyczył kobiet urodzonych w 1953 r., jednak wynikający z niego standard ochrony zaufania do państwa i stanowionego prawa znajduje zastosowanie również przy ocenie sytuacji innych ubezpieczonych. SN przywołał ponadto własny wyrok z 8 stycznia 2025 r., sygn. III USKP 121/23, w którym odniesiono ten standard konstytucyjny także do sytuacji mężczyzny korzystającego z wcześniejszej emerytury.

W uzasadnieniu postanowienia z 21 października 2026 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że sądy rozpoznające sprawę naszego klienta były uprawnione do oceny stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej na podstawie argumentacji konstytucyjnej przedstawionej w wyroku TK P 20/16.

SN wskazał również, że rozstrzygnięcie wątpliwości podnoszonych przez ZUS, niezależnie od wad samego wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej, pozostawałoby bez wpływu na treść zaskarżonego wyroku. To szczególnie ważny element uzasadnienia: możliwość ochrony praw emeryta nie została sprowadzona wyłącznie do formalnego problemu publikacji wyroku TK SK 140/20. Sąd Najwyższy wskazał na wcześniejsze orzecznictwo i standardy konstytucyjne uzasadniające ocenę zastosowania art. 25 ust. 1b w indywidualnej sprawie.

Nie oznacza to automatycznego rozstrzygnięcia wszystkich podobnych spraw ani przesądzenia przez SN wszystkich skutków prawnych braku publikacji wyroku TK. Stanowi jednak istotny argument dla ubezpieczonych dochodzących ponownego obliczenia emerytury.

Kto może ubiegać się o ponowne przeliczenie emerytury po wyroku TK?

Postanowienie Sądu Najwyższego jest szczególnie interesujące dla emerytów, których sytuacja jest zbliżona do sytuacji naszego klienta. Możliwość dochodzenia emerytury bez pomniejszenia warto przeanalizować przede wszystkim wtedy, gdy:

  1. wniosek o wcześniejszą emeryturę został złożony przed 6 czerwca 2012 r.,
  2. świadczenie wcześniejsze należy do kategorii objętych art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej,
  3. prawo do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego powstało w warunkach, w których zastosowano późniejszy mechanizm pomniejszania,
  4. ZUS przy ustalaniu emerytury powszechnej odliczył od podstawy jej obliczenia kwoty pobranych wcześniej emerytur.

Problem może dotyczyć zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Omawiana sprawa odnosiła się do mężczyzny urodzonego w 1951 r., który pobierał emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Nie wystarczy jednak samo pobieranie wcześniejszej emerytury. Konieczne jest sprawdzenie dat wniosków, podstaw prawnych przyznanych świadczeń, momentu nabycia prawa do emerytury powszechnej oraz sposobu jej obliczenia przez ZUS.

Na stronie głównej naszego portalu dostępny jest również formularz pozwalający wstępnie sprawdzić możliwość przeliczenia emerytury po wyroku TK.

Czy ponowne przeliczenie emerytury oznacza również wyrównanie i odsetki?

Przeliczenie emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b może prowadzić do zwiększenia miesięcznego świadczenia. Odrębnym zagadnieniem pozostaje jednak okres, za który ubezpieczony może dochodzić wypłaty podwyższonej emerytury, oraz ewentualne odsetki. W omawianej sprawie Sąd Okręgowy w Lublinie ustalił wysokość emerytury bez pomniejszenia od 1 stycznia 2025 r., czyli od pierwszego dnia miesiąca, w którym nasz klient zgłosił żądanie ponownego ustalenia jej wysokości.

Jednocześnie Sąd nie uwzględnił żądania wyrównania za wcześniejszy okres od przyznania emerytury powszechnej w listopadzie 2024 r. Rozstrzygnięcie oparto między innymi na art. 133 ustawy emerytalnej, który określa zasady wypłaty świadczeń po ponownym ustaleniu ich wysokości. Nie można zatem przyjmować, że każda osoba, której emerytura zostanie przeliczona, automatycznie uzyska trzyletnie wyrównanie.

Zakres ewentualnego wyrównania zależy między innymi od daty złożenia wniosku, treści wcześniejszych decyzji i podstawy prawnej ponownego ustalenia wysokości świadczenia. Z tego względu przy analizowaniu sprawy należy ocenić nie tylko możliwość uzyskania wyższej emerytury na przyszłość, lecz także okres, za który można dochodzić należnych różnic.

Czy postanowienie Sądu Najwyższego oznacza, że ZUS musi przeliczyć wszystkie emerytury?

Nie. Postanowienie z 21 października 2026 r. zostało wydane w indywidualnej sprawie prowadzonej przez naszą Kancelarię. Nie jest to uchwała Sądu Najwyższego rozstrzygająca zagadnienie prawne ze skutkiem wykraczającym poza tę sprawę. Nie ustanawia również mechanizmu automatycznego przeliczania wszystkich emerytur. Ma jednak istotne znaczenie argumentacyjne.

W uzasadnieniu SN wskazał na możliwość zastosowania konstytucyjnych standardów ochrony praw emerytalnych oraz na wcześniejsze orzeczenia dotyczące sytuacji osób, które pobrały wcześniejsze emerytury przed wprowadzeniem niekorzystnego mechanizmu pomniejszania. Dla osób, które otrzymały odmowne decyzje ZUS, oznacza to, że warto indywidualnie przeanalizować możliwość skutecznego zakwestionowania sposobu obliczenia emerytury.

ZUS odmówił ponownego przeliczenia emerytury – co zrobić?

Jeżeli ZUS odmówił ponownego obliczenia emerytury po wyroku TK SK 140/20 albo ustalił emeryturę powszechną z pomniejszeniem wynikającym z art. 25 ust. 1b, warto w pierwszej kolejności przeanalizować dokumentację. Szczególne znaczenie mają:

• decyzja przyznająca wcześniejszą emeryturę;
• decyzja przyznająca emeryturę powszechną i sposób jej obliczenia;
• ewentualny wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury oraz decyzja odmowna ZUS;
• daty złożenia wniosków i doręczenia decyzji.

UwagaWażne!

Od decyzji ZUS co do zasady przysługuje odwołanie do Sądu Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wnoszone za pośrednictwem ZUS w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji.

W sprawach dotyczących wyroku TK SK 140/20 istotne jest również właściwe sformułowanie żądania, określenie podstawy prawnej przeliczenia świadczenia oraz ocena ewentualnych roszczeń o wyrównanie i odsetki. Praktyka pokazuje, że sam fakt otrzymania odmowy ZUS nie musi oznaczać definitywnego zakończenia możliwości dochodzenia korzystniejszego świadczenia.

Najczęściej zadawane pytania

  1. Czy Sąd Najwyższy wydał wyrok w sprawie przeliczenia emerytury po SK 140/20?

    W omawianej sprawie Sąd Najwyższy wydał 21 października 2026 r. postanowienie o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej ZUS do rozpoznania. Dzięki temu korzystny dla emeryta prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie pozostał niezmieniony.
  2. Czy wyrok TK SK 140/20 może pomóc w uzyskaniu wyższej emerytury?

    Tak, może stanowić istotny argument w sprawach dotyczących pomniejszania emerytury powszechnej o wcześniejsze świadczenia. Decydujące znaczenie mają jednak indywidualne okoliczności i właściwa podstawa prawna żądania.
  3. Czy brak publikacji wyroku TK w Dzienniku Ustaw wyklucza wygraną z ZUS?

    Nie musi jej wykluczać. W omawianej sprawie sądy zastosowały argumentację konstytucyjną, a Sąd Najwyższy wskazał na możliwość oceny stosowania art. 25 ust. 1b z uwzględnieniem standardu wynikającego z wcześniejszego wyroku TK P 20/16.
  4. Czy mężczyźni również mogą domagać się przeliczenia emerytury?

    Tak, problem nie ogranicza się do kobiet. Omawiana sprawa dotyczyła mężczyzny urodzonego w 1951 r., któremu wcześniejszą emeryturę przyznano w 2011 r. Każdy przypadek wymaga jednak analizy konkretnych przesłanek.
  5. Czy ZUS musi wypłacić wyrównanie emerytury za trzy lata?

    Nie w każdej sprawie. Wyrównanie za okres poprzedzający miesiąc złożenia wniosku zależy od spełnienia ustawowych przesłanek. W przedstawionej sprawie sąd ustalił wysokość emerytury bez pomniejszenia od 1 stycznia 2025 r., nie przyznając wyrównania za wcześniejszy okres.

  6. Postanowienie Sądu Najwyższego z 21 października 2026 r. z uzasadnieniem:

    Wyrok nakazujący ustalenie wysokości emerytury z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu Wyrok nakazujący ustalenie wysokości emerytury z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu Wyrok nakazujący ustalenie wysokości emerytury z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu Wyrok nakazujący ustalenie wysokości emerytury z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu Wyrok nakazujący ustalenie wysokości emerytury z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu Wyrok nakazujący ustalenie wysokości emerytury z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu Wyrok nakazujący ustalenie wysokości emerytury z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu

Powiązane artykuły: