Ochrona przed zwolnieniem z pracy pracownika w obniżonym wieku przedemerytalnym zatrudnionego w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze

Na czym polega ochrona przed zwolnieniem w wieku przedemerytalnym?

Zgodnie z art. 39 Kodeksu pracy pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.

Wyrażony powyżej zakaz tyczy się również pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, którym brakuje nie więcej niż 4 lata do ukończenia co najmniej 55 lat (kobiety) lub 60 lat (mężczyźni), a okres zatrudnienia umożliwia im uzyskanie prawa do emerytury pomostowej z osiągnięciem tego wieku. Oznacza to, że są objęci ochroną pracowników w wieku przedemerytalnym, a więc pracodawca nie może wypowiedzieć im umowy o pracę.

Już w wyroku z dnia 28 marca 2002 r., I PKN 141/01 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przewidziana w art. 39 k.p. ochrona dotyczy ustawowej gwarancji trwałości zatrudnienia i pewności pozyskiwania środków utrzymania w ramach pracowniczego stosunku pracy w przedemerytalnym okresie potencjalnie zmniejszonych szans na znalezienie nowego zatrudnienia, jeżeli kontynuowane zatrudnienie umożliwia pracownikowi uzyskanie uprawnień emerytalnych.

Ochrona przedemerytalna a emerytura pomostowa

Jak wskazuje Sąd Najwyższy w Postanowieniu z dnia 18 sierpnia 2021 r., II PSK 133/21, uprawnienie do emerytury pomostowej powstaje z mocy samego prawa z dniem spełnienia warunków wymaganych do jej nabycia, w tym osiągnięcia wieku niższego od powszechnego wieku emerytalnego (art. 4 pkt 3 i art. 15 ust. 1 ustawy). Uzasadnia to uznanie wieku uprawniającego do emerytury pomostowej za wiek, z osiągnięciem którego pracownik nabywa uprawnienia emerytalne, a to pozwala na uznanie go za wiek emerytalny w rozumieniu art. 39 k.p. o ochronie pracowników w wieku przedemerytalnym. Zastosowanie omawianego przepisu ma doprowadzić do sytuacji, w której objęty zawartą w nim regulacją pracownik będzie mógł bez przeszkód uzyskać uprawnienia emerytalne, bez potrzeby poszukiwania zatrudnienia u innego pracodawcy, ale tylko wówczas, gdy kontynuowanie zatrudnienia u aktualnego pracodawcy pozwoli mu na osiągnięcie wieku emerytalnego i uzyskanie uprawnień emerytalnych z mocy samego prawa, po ziszczeniu się warunków określonych w przepisach emerytalnych.

Uwaga!

Dlatego też wyrażony w art. 39 k.p. zakaz wypowiedzenia umowy o pracę obejmuje, między innymi, pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, jeżeli dalszy okres zatrudnienia umożliwi im uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem niższego wieku emerytalnego (por. wyrok z dnia 8 lipca 2008 r., I PK 309/07, z dnia 9 marca 2009 r., I PK 180/08, z dnia 5 maja 2011 r., II PK 282/10).

Najczęściej zadawane pytania dotyczące ochrony przed zwolnieniem w wieku przedemerytalnym

1. Kto jest objęty ochroną przed zwolnieniem w obniżonym wieku przedemerytalnym?

   Ochrona dotyczy pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, którym brakuje nie więcej niż 4 lata do minimalnego wieku uprawniającego do emerytury pomostowej.

2. Czy pracodawca może wypowiedzieć umowę pracownikowi w wieku przedemerytalnym?

   Co do zasady nie — art. 39 Kodeksu pracy chroni takich pracowników przed wypowiedzeniem umowy o pracę. Istnieją jednak wyjątki, jak likwidacja pracodawcy czy ciężkie naruszenie obowiązków.

3. Czy ochrona z art. 39 Kodeksu pracy obejmuje także osoby pracujące w warunkach szczególnych?

   Tak, ochrona dotyczy również pracowników w warunkach szczególnych, jeżeli spełniają kryterium wieku pozwalające im uzyskać emeryturę pomostową w najbliższych latach.

4. Od jakiego wieku przysługuje ochrona przedemerytalna w przypadku emerytury pomostowej?

   Kobiety są chronione od 51. roku życia, a mężczyźni od 56. roku życia, czyli na 4 lata przed ukończeniem wieku minimalnego dla emerytury pomostowej.

5. Czy ochrona przedemerytalna działa, jeśli pracownik nie ma wymaganego stażu w warunkach szczególnych?

   Nie — samo osiągnięcie wieku nie wystarcza. Pracownik musi posiadać 15-letni staż pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze.